Η Σχέση σου με το Σώμα σου και η Σωματική Δυσμορφική Διαταραχή
Όλες έχουμε ημέρες που δεν νιώθουμε απόλυτα άνετα στο σώμα μας. Τα κοινωνικά πρότυπα ομορφιάς, οι πιέσεις των μέσων ενημέρωσης και οι διαφημίσεις από τις βιομηχανίες γυμναστικής και ομορφιάς μπορούν να λειτουργούν εις βάρος της αυτοπεποίθησής μας. Η πιο έντονη εκδήλωση της αρνητικής αντίληψης για το σώμα ονομάζεται Σωματική Δυσμορφική Διαταραχή (ΣΔΔ). Όπως κι αν αισθανόμαστε για το σώμα μας, μπορούμε να βελτιώσουμε αυτή τη σχέση. Είναι δυνατόν να αναρρώσουμε από τη ΣΔΔ.
Η Σωματική Δυσμορφική Διαταραχή, που παλαιότερα ήταν γνωστή ως Σωματική Δυσμορφία, είναι μια χρόνιο ψυχική διαταραχή που μπορεί να διαγνωστεί από επαγγελματία υγείας. Τα άτομα με ΣΔΔ έχουν εμμονή με «ατέλειες» στην εξωτερική τους εμφάνιση —χαρακτηριστικά που συνήθως είναι αόρατα ή εντελώς ασήμαντα για τους άλλους.
Σου ακούγεται γνωστό; Ανησυχείς συνεχώς για την εμφάνισή σου; Όλες το κάνουμε σε κάποιο βαθμό. Ωστόσο, κάποιες από εμάς—σύμφωνα με ορισμένες εκτιμήσεις, 1 στις 50—ξοδεύουν δυσανάλογα πολύ χρόνο ανησυχώντας για την εμφάνισή τους.
Αν κάθε φορά που κοιτάς τον εαυτό σου στον καθρέφτη ή σε μια φωτογραφία, εστιάζεις αμέσως σε ένα σημείο του σώματός σου που δεν αντέχεις—το σχήμα της μύτης σου, το προγούλι σου, τα μαλλιά ή η τριχοφυΐα του σώματός σου, το σχήμα του στήθους σου, το γενικό σχήμα και μέγεθος του σώματος σου ή οτιδήποτε άλλο—αυτό μπορεί να αποτελεί ένδειξη Σωματικής Δυσμορφικής Διαταραχής. Η ΣΔΔ επηρεάζει τόσο γυναίκες όσο και άνδρες σε περίπου ίσες αναλογίες και εμφανίζεται συχνότερα σε εφήβους και νέες ενήλικες, αν και είναι πιθανό άλλες ηλικιακές ομάδες να μην διαγιγνώσκονται επαρκώς και να υποφέρουν σιωπηρά.
Τα άτομα με ΣΔΔ περνούν ώρες εστιάζοντας εμμονικά στην εμφάνισή τους και προσπαθώντας να την βελτιώσουν. Συγκρίνουν το σώμα τους με εικόνες που βλέπουν στα social media, ζητούν διαβεβαιώσεις από άλλους και σε ορισμένες περιπτώσεις ξοδεύουν μεγάλα ποσά σε αισθητικές επεμβάσεις ή πλαστικές χειρουργικές, ελπίζοντας ότι αυτό θα τις «διορθώσει». Κάποιες εξετάζουν διαρκώς τον εαυτό τους στον καθρέφτη, ενώ άλλες αποφεύγουν συστηματικά καθρέφτες και φωτογραφίες. Γίνονται δέσμιες εμμονικών, επαναλαμβανόμενων συμπεριφορών σχετικών με την εμφάνιση (όπως υπερβολική περιποίηση ή απόκρυψη σημείων του σώματος που δεν θέλουν να τα δουν άλλοι) και συχνά βιώνουν έντονες παρεισφρητικές σκέψεις σχετικά με την εμφάνισή τους και το πώς φαντάζονται ότι τη βλέπουν οι άλλοι. Η ΣΔΔ δεν είναι μια απλή ανασφάλεια· πρόκειται για αρνητική εμμονή που προκαλεί έντονο στρες, ψυχική αναστάτωση, μειώνει την ευεξία και επηρεάζει τη δυνατότητα για υγιή ζωή.
Ένα άτομο με ΣΔΔ μπορεί να αρνηθεί να παρευρεθεί σε κοινωνική εκδήλωση από φόβο μήπως γελοιοποιηθεί για την εμφάνισή του. Μια μικρή «ατέλεια» θεωρείται «σοβαρό ελάττωμα» και απόδειξη ότι το σώμα του είναι «άσχημο» και «ανάξιο». Χαρακτηριστικό της Σωματικής Δυσμορφικής Διαταραχής είναι ο συνεχής φόβος της εξωτερικής κρίσης και η ταυτόχρονη ανάγκη για επιβεβαίωση από τους άλλους.
Από πού προέρχεται;
Όπως και οι περισσότερες ψυχολογικές διαταραχές, η Σωματική Δυσμορφική Διαταραχή μπορεί να προκύψει για διάφορους λόγους· συχνά υπάρχει συνδυασμός περιβαλλοντικών (π.χ. εμπειρίες εκφοβισμού), ψυχολογικών (π.χ. αρνητική αυτοεικόνα, χαμηλή αυτοεκτίμηση) και βιολογικών (π.χ. γενετική προδιάθεση) παραγόντων.
Ατομικό ή οικογενειακό ιστορικό ιδεοψυχαναγκαστικής διαταραχής, κατάθλιψης, άγχους και άλλων ψυχικών διαταραχών, καθώς και χαρακτηριστικά προσωπικότητας όπως η τελειομανία, μπορεί να συμβάλλουν στην ανάπτυξη της ΣΔΔ. Ο εκφοβισμός και η πίεση από συνομηλίκους να δείχνει κάποια με συγκεκριμένο τρόπο, συχνά αποτελούν σημαντικούς παράγοντες.
Αν η εμμονή σχετίζεται με το σωματικό βάρος, υπάρχει αυξημένος κίνδυνος εμφάνισης διαταραχής διατροφής, καθώς υπάρχει συχνά κοινή προδιάθεση προς το άγχος, την αρνητική αυτοεικόνα και την τελειομανία. Ωστόσο, στη ΣΔΔ συνήθως πρόκειται για συγκεκριμένο σημείο του σώματος που φαίνεται ιδιαίτερα απωθητικό.
Πώς θεραπεύεται η ΣΔΔ;
Τα καλά νέα είναι ότι η ΣΔΔ μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με τη βοήθεια επαγγελματιών ψυχικής υγείας. Ωστόσο, είναι συχνό τα άτομα που υποφέρουν από αυτή να αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια, είτε επειδή δεν αναγνωρίζουν πλήρως τις εμμονές τους είτε επειδή φοβούνται περαιτέρω κοροϊδία, καθώς πρόκειται για φαινομενικά «ασήμαντο» θέμα.
Είναι σημαντικό να συνειδητοποιήσεις ότι διαταραχές όπως η ΣΔΔ συχνά συνυπάρχουν με άλλες καταστάσεις όπως άγχος, κατάθλιψη, ΙΨΔ ή μετατραυματικό στρες. Μια πιστοποιημένη θεραπεύτρια μπορεί να σε βοηθήσει να αντιμετωπίσεις τα βαθύτερα ζητήματα και να προχωρήσεις συνολικά προς την υγεία.
Η ΣΔΔ είναι χρόνια κατάσταση. Αυτό σημαίνει ότι απαιτεί χρόνο και συνήθως συνδυασμό θεραπειών και αλλαγών στον τρόπο ζωής, ίσως και αρκετές δοκιμές διαφορετικών θεραπευτριών μέχρι να βρεθεί η κατάλληλη. Μην απογοητευτείς αν δεν φύγει αμέσως. Να είσαι υπομονετική με τον εαυτό σου και εργάσου προληπτικά για βελτίωση.
Μία από τις πιο διαδεδομένες μεθόδους αντιμετώπισης της ΣΔΔ είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (ΓΣΘ). Οι πιστοποιημένες θεραπεύτριες της ΓΣΘ συνεργάζονται με τις ασθενείς τους για να εντοπίσουν μοτίβα αρνητικών σκέψεων και παράλογων συμπεριφορών και να βρουν ρεαλιστικές πρακτικές που θα τα αντικαταστήσουν στην καθημερινότητα. Η ΓΣΘ δεν ασχολείται απαραίτητα με τις ρίζες του ψυχο-συναισθηματικού τραύματος, αλλά παρέχει ρεαλιστικά εργαλεία που σε βοηθούν να διαχειριστείς ή και να ξεπεράσεις τους περιορισμούς που έχει επιβάλει η διαταραχή στη ζωή σου.
Σε πιο σοβαρές περιπτώσεις της ΣΔΔ, η φαρμακευτική αγωγή μπορεί να φανεί χρήσιμη. Η υποκείμενη κατάθλιψη και το άγχος μπορούν να αντιμετωπιστούν με αντικαταθλιπτικά, ενώ οι SSRIs (εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης) είναι συχνά αποτελεσματικοί στη διαχείριση εμμονικών συμπεριφορών και έντονων σκέψεων. Οι SSRIs επιτρέπουν στη σεροτονίνη που παράγει το σώμα σου να παραμείνει περισσότερο σε κυκλοφορία, καθώς καταστάσεις όπως η κατάθλιψη και η ΣΔΔ συνδέονται με μειωμένα επίπεδα σεροτονίνης στον εγκέφαλο. Οι SSRIs θεωρούνται γενικά πολύ ασφαλείς και έχει αποδειχθεί ότι ανακουφίζουν σημαντικά τα συμπτώματα διαταραχών όπως η ΣΔΔ και η ΙΨΔ.
Είναι επίσης ωφέλιμο να μιλήσεις με άλλες που περνούν παρόμοιες εμπειρίες. Υπάρχουν ομάδες υποστήριξης για τη ΣΔΔ σε πολλές περιοχές και διαδικτυακά. Η συμμετοχή σε ομάδα υποστήριξης έχει πολλά οφέλη: αποστιγματίζει την εμπειρία, σε βοηθά να κατανοήσεις τις συμπεριφορές σου και προσφέρει υποστήριξη και ενθάρρυνση.
Η ΣΔΔ εμφανίζεται ιδιαίτερα συχνά σε έφηβες και νεαρές ενήλικες. Είναι σοβαρή διαταραχή που μπορεί να οδηγήσει σε σοβαρές συνέπειες. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να βοηθήσει σημαντικά στην πρόληψη πιο σοβαρών συμπτωμάτων. Εάν παρατηρήσεις ενδείξεις ΣΔΔ σε νεαρές ή άλλους ανθρώπους στον κοινωνικό σου κύκλο, μην τις αγνοήσεις. Να είσαι ευγενική, να προσφέρεις στήριξη, αλλά να είσαι προετοιμασμένη για το ενδεχόμενο να απορρίψουν την προσφορά σου. Αν δεις κάποια που πραγματικά δυσκολεύεται, να ακούς χωρίς κριτική, να αναγνωρίζεις και να αποδέχεσαι τα συναισθήματά της ακόμη και αν δεν τα καταλαβαίνεις. Μπορείς να τη βοηθήσεις να βρει ψυχοθεραπεία ή ομάδα υποστήριξης και να στηρίξεις τις πρακτικές αυτοφροντίδας της. Να αναγνωρίζεις τις μικρές επιτυχίες κάθε φορά που μπορείς και να παρατηρείς τι πυροδοτεί τις εμμονικές συμπεριφορές της. Βρες χώρο γι' αυτές και προσέφερε πρακτική στήριξη.
Πρόσεχε τα λόγια σου και μην σχολιάζεις συγκεκριμένα σημεία του σώματος. Ενώ ίσως φαίνεται βοηθητικό να ελαφρύνουμε αυτό που ενοχλεί κάποια, αυτή η προσέγγιση συχνά γυρίζει μπούμερανγκ. Το να πεις «Έλα, μην ανησυχείς τόσο για εκείνη τη σπίλα/την κοιλίτσα/τη στραβή μύτη» ζητάει από μια κοπέλα που δεν μπορεί να διαχειριστεί (τουλάχιστον προς το παρόν) το άγχος της για «εκείνη τη σπίλα» να καταπνίξει τους φόβους της και να προσποιηθεί πως δεν υπάρχει πρόβλημα, ενώ ταυτόχρονα προβάλλει το σημείο που φοβάται περισσότερο. Η κοινωνική πίεση είναι ένας από τους ισχυρότερους παράγοντες στις διαταραχές εικόνας σώματος, γι’ αυτό μην προσθέτεις πίεση εκεί που ήδη υπάρχει.
Πλαστική χειρουργική
Τα άτομα που εμμονικά εστιάζουν σε συγκεκριμένες ατέλειες συχνά ονειρεύονται πλαστική χειρουργική. Η σύγχρονη πλαστική χειρουργική έχει εξελιχθεί και μπορεί να διορθώσει ζητήματα που παλαιότερα ήταν αδύνατο να αντιμετωπιστούν, αφήνοντας ελάχιστα ίχνη. Μια πλαστική χειρουργός μπορεί να αλλάξει το σχήμα του πηγουνιού, του στήθους ή των γλουτών, καθώς και να αφαιρέσει σημάδια από ασθένειες και επεμβάσεις με σχετική ευκολία.
Ωστόσο, για τα άτομα με ΣΔΔ, το πρόβλημα δεν είναι το «αντιαισθητικό» σημείο—είναι η αρνητική εμμονή, η χαμηλή αυτοεκτίμηση, οι παρεισφρητικές σκέψεις και οι αμέτρητες ώρες στρες που χάνονται από τη διαταραχή. Οι ειδικοί συμφωνούν γενικά ότι η πλαστική χειρουργική δεν ενδείκνυται ως θεραπεία για ψυχολογικά προβλήματα και μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερες επιπλοκές για ένα εμμονικό ψυχισμό. Η μεταμόρφωση του σώματος δύσκολα θα θεραπεύσει τη ριζωμένη χαμηλή αυτοπεποίθηση και θα σταματήσει τις εμμονικές σκέψεις. Κάποια που υποφέρει από ΣΔΔ είναι πιο πιθανό να συνεχίσει να αναζητά «ατέλειες» προς «διόρθωση».
Δεν έχω διαγνωστεί με ΣΔΔ, αλλά ταυτίζομαι! Τι να κάνω;
Αν δεν έχεις διαγνωστεί, αλλά παρατηρείς έντονα αρνητικά συναισθήματα για την εμφάνισή σου, μπορείς να δοκιμάσεις τα εξής για να ξεκινήσεις τη βελτίωση της σχέσης σου με το σώμα σου:
- Βρες ένα διαδικτυακό αυτοτεστ άγχους και άρχισε να διαχειρίζεσαι τα συμπτώματα.
- Φρόντισε να κοιμάσαι επαρκώς, να τρως υγιεινά, να περπατάς τακτικά—όλα τα καλά για εσένα!
- Μείνε ενυδατωμένη.
- Σιγουρέψου ότι η γκαρνταρόμπα σου, συμπεριλαμβάνοντας το σουτιέν σου, είναι στο σωστό μέγεθος για εσένα. Ακόμα κι αν η ετικέτα γράφει μεγαλύτερο ή μικρότερο νούμερο απ’ ό,τι θα ήθελες, τα βολικά και άνετα ρούχα θα σε κάνουν να νιώθεις καλύτερα άμεσα.
- Περιορισε δραστικά τον χρόνο που περνάς στα social media και σε σελίδες που μπορεί να επηρεάζουν αρνητικά την αυτοεικόνα σου.
- Αναζήτησε θετικό περιεχόμενο για το σώμα ή υλικό περί ουδετερότητας σώματος—σελίδες που γιορτάζουν τα αληθινά σώματα, με ραγάδες, κοιλίτσες, ουλές και όλα τα χαρακτηριστικά!
- Παρατήρησε πότε εντοπίζεις σωματικές «ατέλειες» στον εαυτό σου ή σε άλλους. Σκέψου γιατί νιώθεις έτσι και τι σημαίνει αυτή η κρίση, από πού πραγματικά πηγάζει.
- Δοκίμασε να ευχαριστείς το σώμα σου κάθε μέρα για μια βδομάδα για όσα σου προσφέρει. Μπορείς να ξεκινήσεις ένα ημερολόγιο καταγραφής σκέψεων.
- Βρες κάποιο σύντομο διαλογισμό ή τεχνικές αναπνοής που σου ταιριάζουν και εφάρμοσε τες τακτικά για μερικές εβδομάδες. Στοχάσου επάνω στην εμπειρία σου. Ίσως είναι κάτι που να θέλεις να εντάξεις μόνιμα στη ρουτίνα σου.
Οι άσχημες ρίζες των προτύπων ομορφιάς
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται σε πολλά μέρη του κόσμου μια στροφή στην αντίληψη· γινόμαστε πιο κατανοητικές μεταξύ μας. Καθεμιά μας μπορεί να συνεισφέρει ενισχύοντας την αποδοχή των ανθρώπων γύρω μας και του εαυτού μας. Έτσι δημιουργούμε έναν καλύτερο κόσμο για εμάς και τις επόμενες γενιές.
Ο φόβος για το άγνωστο, η απέχθεια σε ό,τι φαίνεται ξένο—ένας σωματότυπος ή χρώμα δέρματος που δεν συμμορφώνεται με τα κυρίαρχα κοινωνικά πρότυπα, διαφορετικές ικανότητες και αναπηρίες—δεν έχουν θέση ανάμεσα σε συμπονετικούς ανθρώπους τον 21ο αιώνα. Μπορούμε να μάθουμε να προστατευόμαστε απέναντι σε αυθαίρετα πρότυπα που υπάρχουν μόνο για να μας πουλήσουν προϊόντα και ιδέες.
Καλλιέργησε αυτοσυμπόνοια και δείξε καλοσύνη στις άλλες και έτσι θα έλξεις γύρω σου ανθρώπους που κάνουν το ίδιο. Γιόρτασε τον εαυτό σου. Η ομορφιά και οι ατέλειες, η σκιά και το φως—δεν υπάρχει άλλη ακριβώς σαν εσένα και ο κόσμος χρειάζεται τη δική σου συνεισφορά! Μην φοβηθείς να ζητήσεις βοήθεια· όλες μας τη χρειαζόμαστε κάποιες στιγμές. Εμείς πιστεύουμε σε εσένα!
Μπορείς να παρακολουθείς την περίοδό σου με το WomanLog. Κατέβασε το WomanLog τώρα:
Κατέβασε το από το Google Play
